Rechtsgeleerdheid

In de rechtsgeleerdheid spelen boeken een belangrijke rol. Toonaangevende (boeken)uitgevers in het vakgebied zijn Kluwer Law Publishing, Reed Elsevier, Uitgeverij Boom en Springer Verlag.
Veel vakgebieden binnen rechtsgeleerdheid zijn op Nederland gericht. Ook is rechten een studie die opleidt voor de Nederlandse rechtspraktijk. Het curriculum bijv. is vrijwel gelijk bij alle Nederlandse universiteiten.
De Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de UvA bestaat uit één overkoepelend onderzoeks-instituut met daaronder 5 onderzoekinstituten die voorheen zelfstandig waren, en twee zichzelf financierende onderzoeksgroepen (te weten: criminilogie en rechtsinformatica.).
De juristen maken voor hun onderzoek vooral gebruik van boeken, tijdschriften en databa-ses. Nog niet al het materiaal is digitaal beschikbaar. Het is lastig getallen te noemen voor de jaarlijkse besteding aan boeken en online toegang door de Rechtenfaculteit, omdat ook alle afzonderlijke instituten budgetten hebben voor aanschaf van materiaal (voor recht be-steedde de UB Amsterdam in 2008 ruim € 3 ton22). Van bijv. het Nederlands Juristenblad zijn wel 10 papieren exemplaren bij de verschillende instituten aanwezig en bij Milieurecht wordt een eigen kleine specalistische bibliotheek beheerd.

Publicaties

De Faculteit der Rechtsgeleerdheid produceert jaarlijks ca. 750 wetenschappelijke publica-ties, waarvan ca.180 boeken of boekhoofdstukken, 330 tijdschriftartikelen, 120 annotaties, 15 dissertaties, 25 rapporten en overige publicaties.
In 2009 vindt (na 10 jaar) een landelijke visitatie plaats waarin de kwaliteit van onderzoek meetbaar en toetsbaar moet worden gemaakt. Dit is bij de UvA in overeenstemming met het beleid van het College van Bestuur, dat bepaald onderzoek (internationaal) hoger wil waarderen (zie rapport 'Leren Excelleren"). De focus op het internationale heeft bij rechten veel stof doen opwaaien. Vraag van tegenstanders is of het internationale onderzoek niet ten koste gaat van het onderwijs, dat toch vooral gericht is op de Nederlandse rechtspraktijk.
Omdat het vakgebied rechten geheel anders is dan de medische en exacte wetenschappen kunnen de indicatoren die daar worden gebruikt niet op rechten worden toegepast. Onder-zoekers aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid moeten ca. 3 wetenschappelijke publicaties per jaar afleveren. Op dit moment staat het publiceren van een monografie het hoogst aan-geschreven, en telt voor drie wetenschappelijke artikelen. Het vakgebied kent niet veel peer- reviewed tijdschriften, zeker niet in Nederland. Onderzoekers zijn er wel op gebrand hun publicaties in de Social Citation Index te krijgen (toch ook weer vanwege de impact factor). Maar het aantal citaties speelt bij rechten nog geen rol.
Om de kwaliteit van de tijdschriftenartikelen duidelijk te kunnen onderscheiden en publica-ties te kunnen beoordelen, overweegt men tijdschriften in te delen in een A, B of C-categorie. Naar voorbeeld van België (waar het initiatief overigens mislukt is) zijn alle Ne-derlandse uitgevers op juridisch gebied hiertoe aangeschreven met het verzoek een vragen-lijst in te vullen. Het laatste woord is hier nog niet over gezegd, de visitatie zal een grote rol spelen. Momenteel wordt de volgende indeling gehanteerd, maar er is verzet en er kan nog van alles veranderen:

1. artikelen in wetenschappelijke (internationale) tijdschriften (zoals bijv. Nederlands Juristenblad, Nederlandse Jurisprudentie of Columbia Journal of Law, Berkely Journal of Law, Harvard Journal of Law)
2. vakpublicaties (bijv. annotaties - maar dit is nog omstreden - en publicaties in tijdschriften zoals bijv. Ars Aequi)
3. kleine gespecialiseerde tijdschriften (zoals bijv. Tijdschrift voor Bouwrecht, Tijdschrift voor Milieurecht)
   Heldere criteria waarin staat gedefinieerd binnen welke categorie een tijdschrift valt, zouden uitkomst moeten bieden bij beoordelen van publicaties.

   Boeken of boekhoofdstukken

Uitgevers van boeken staan over het algemeen niet toe dat de officiële versie van de uitgever open access toegankelijk wordt gemaakt. Wel is het vaak mogelijk om na een embargo de finale auteursversie online te plaatsen. De auteur moet hierover dan afspraken maken met de uitgever. Juristen zijn daar uitstekend toe in staat en hebben dat vaak goed geregeld.

Tijdschriften

Omdat er veel in het Nederlands wordt gepubliceerd binnen rechten, heeft de DOAJ weinig te bieden. Er staan 68 open access (internationale) tijdschriften en 10 hybride (internationale) tijdschriften op het gebied van rechten vermeld. Hybride uitgevers zijn vooral Springer (6 tijdschriften) en Oxford University Press (2 tijdschriften). Duke University School of Law is actief als open access uitgever. Op Nederlands gebied is er weinig geregeld.

Repositories

(Internationale) Repositories op het gebied van rechten lijken in Nederland niet te worden gebruikt. Er wordt wel gebruik gemaakt van de commerciële database Data Juridica, maar die bevat alleen metadata, geen full-text.

Redenen waarom de institionele repository bij rechtsgeleerdheid niet wordt gebruikt, zou-den kunnen zijn:

• Het aanleveren levert geen direct voordeel op.
• De metadata is slecht.
• De workflow is slecht. Onderzoekers kunnen niet zelf registreren en corri-geren. Achteraf aanpassingen doorvoeren is arbeidsintensief.
• De informatie is niet up-to-date. Binnen rechtsgeleerdheid moet altijd de nieuwste editie gelezen worden. Kennis veroudert snel.
• Er is nog geen afrekencultuur binnen het vakgebied.
• Goede kwaliteit verschijnt vaak bij prestigieuze uitgevers die hogere eisen kunnen stellen m.b.t. auteursrecht. De embargo periode kan dan lang zijn.
• Het verschilt per subdiscipline. Aanlevering hangt samen met enthousiasme, inzet en prioriteitsstelling van de onderzoeksdirecteuren voor de repository.

Aandachtspunten

Onderzoekers willen graag zelf kunnen invoeren in Metis zodat er minder fouten worden gemaakt en de repository up-to-date is.
Aangezien bij rechten nog een aanzienlijke hoeveelheid materiaal in druk verschijnt, ver-wachten onderzoekers dat hun gedrukte publicaties wel duurzaam bewaard zullen blijven. Onderzoekers zouden meer op de voordelen van permanente digitale beschikbaarheid van hun publicaties gewezen moeten worden. Ook indexering door Google Scholar van het ma-teriaal in de repository zou hen over de streep kunnen trekken waardoor zij met meer over-tuiging de onderhandelingen met de uitgever kunnen aangaan.

Conclusie

Open access speelt bij rechten nog geen prominente rol. Dat komt mede omdat veel materi-aal als boek of boekhoofdstuk wordt uitgegeven. Uitgevers in dit vakgebied bieden nog weinig mogelijkheden om de officiële versie van de uitgever te kunnen publiceren, zelfs niet tegen een vergoeding. De onderzoekers van de faculteit rechten zijn vaak uitstekend in staat - als ze dat zelf willen - de auteursrechten goed te regelen. Dan lukt het meestal ook om toestemming te krijgen de definitieve auteursversie (eventueel na een embargo periode) in de repository te plaatsen.
Het belang van zichtbaarheid was voor dit vakgebied tot nog toe minder van belang omdat er weinig aandacht was voor de performance van onderzoekers. Rechten is nu bezig de re-sultaten van onderzoek meetbaar te maken. Zichtbaarheid zou dus in de toekomst een be-langrijkere rol kunnen gaan spelen. Institutionele repositories zouden daar op in kunnen spelen. Uit bovenstaande kritiek blijkt wel dat de workflow dan behoorlijk moet worden verbeterd.